ترجمه‌های نجف دریابندری

معرفی نجف دریابندری

نجف دریابندری (1308- 1399) در آبادان، شهری که در آن زمان یکی از مهم‌ترین مراکز صنعتی و فرهنگی ایران بود به دنیا آمد. حضور گسترده‌ی شرکت نفت و کارکنان خارجی باعث شد زبان انگلیسی در فضای شهر حضوری پررنگ داشته باشد؛ فرصتی که دریابندری با پشتکار از آن بهره برد. او تحصیلات دبیرستان را ناتمام گذاشت، اما با مطالعه‌ی آزاد، تماشای فیلم‌های انگلیسی و معاشرت با انگلیسی‌زبانان، این زبان را به‌صورت خودآموز فراگرفت. همین مسیر خودآموز، پایه‌ای برای فعالیت حرفه‌ای او در ترجمه ادبی شد و بعدها نامش را در میان تاثیرگذارترین مترجمان معاصر ایران قرار داد.

چرا نجف دریابندری یکی از مهم‌ترین مترجمان ایران است؟

نجف دریابندری از چهره‌های اثرگذار ترجمه ادبی معاصر ایران در دهه‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ بود و در کنار مترجمانی چون محمد قاضی، کریم امامی و ابوالحسن نجفی، نقش مهمی در معرفی ادبیات جهان به فارسی‌زبانان داشت. با این حال، آنچه آثار او را متمایز می‌کند، تنها انتخاب نویسندگان بزرگ نیست؛ بلکه توانایی او در بازآفرینی لحن، طنز و ریتم متن اصلی در قالب فارسی روان است.

سبک ترجمه‌ی نجف دریابندری

بزرگ‌ترین ویژگی ترجمه‌های فارسی نجف دریابندری، تسلط هم‌زمان بر زبان مبدا و زبان فارسی بود. او اعتقاد داشت مترجم پیش از هر چیز باید نویسنده خوبی به زبان مقصد باشد؛ به همین خاطر ترجمه‌هایش هرگز رنگ ترجمه تحت‌اللفظی به خود نمی‌گیرند. ویژگی‌های شاخص سبک او عبارت‌اند از:

• نثر طبیعی، روان و خوش‌خوان
• انتقال لحن نویسنده اصلی بدون تقلید لفظی
• پرهیز از واژه‌سازی‌های مصنوعی
• وفاداری به فضای فرهنگی اثر، نه صرفا ساختار جمله‌ها
• استفاده از فارسی معیار همراه با اصطلاحات زنده و امروزی
• مقدمه‌های تحلیلی و پژوهشی که خود به اندازه یک مقاله ادبی ارزش دارند.

در ترجمه‌های دریابندری، نثر فارسی چنان روان و طبیعی است که بسیاری از منتقدان این ویژگی را یکی از مهم‌ترین امتیازهای کار او دانسته‌اند.

مهم‌ترین ترجمه‌های نجف دریابندری

دریابندری معمولا آثاری را برای ترجمه انتخاب می‌کرد که از نظر ادبی یا تاریخی اهمیت ویژه‌ای داشتند. بخش قابل توجهی از ترجمه‌های او به ادبیات آمریکا اختصاص دارد؛ از ارنست همینگوی و مارک تواین گرفته تا ویلیام فاکنر. در کنار آن، نمایشنامه‌های ساموئل بکت و آثار جبران خلیل جبران نیز نشان می‌دهد که او به سبک‌ها و سنت‌های ادبی متفاوت علاقه‌مند بود. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد:

کتاب‌های ترجمه‌شده توسط نجف دریابندری از ارنست همینگوی

کتاب «پیرمرد و دریا» ترجمه نجف دریابندری از آثار خواندنی و ماندگار ارنست همینگوی است. علاوه بر این کتاب «وداع با اسلحه»، یکی دیگر از آثار درخشان این نویسنده، از شاخص‌ترین ترجمه‌های ادبیات آمریکا در ایران به شمار می‌رود. هر دوی این کتاب‌ها با ترجمه‌ی دریابندری به خاطر حفظ ایجاز و لحن خاص همینگوی، همچنان مورد توجه خوانندگان و منتقدان هستند.

ترجمه‌های نجف دریابندری از مارک تواین

ترجمه‌ی «سرگذشت هاکلبری فین» از مهم‌ترین آثار نجف دریابندری است و او این کتاب را زمانی که در انشارات فرانکلین نیویورک به‌عنوان سردبیر فعالیت داشت ترجمه کرد. او در این ترجمه توانسته زبان محاوره‌ای، طنز و فضای اجتماعی رمان مارک تواین را با نثری روان و طبیعی به فارسی منتقل کند؛ به همین خاطر، بسیاری از علاقه‌مندان ادبیات این اثر را یکی از موفق‌ترین نمونه‌های ترجمه‌ی ادبی در ایران می‌دانند.

ترجمه‌های نجف دریابندری از ویلیام فاکنر

ترجمه‌ی «گور به گور» نشان‌دهنده‌ی توانایی نجف دریابندری در برگردان متون پیچیده و چندلایه است. او با حفظ ساختار روایی و لحن متفاوت شخصیت‌های رمان، یکی از دشوارترین آثار ویلیام فاکنر را به شکلی قابل‌فهم و در عین حال وفادار به متن اصلی در اختیار خوانندگان فارسی‌زبان قرار داده است.

ترجمه‌های نجف دریابندری از ساموئل بکت

نجف دریابندری با ترجمه‌ی «در انتظار گودو و چند نمایشنامه دیگر»، نقش مهمی در معرفی نمایشنامه‌نویسی مدرن و تئاتر ابزورد به مخاطبان ایرانی ایفا کرد. ترجمه‌های او از آثار ساموئل بکت به خاطر حفظ ایجاز، لحن و فضای خاص نمایشنامه‌ها، همچنان از ترجمه‌های شاخص این نویسنده در زبان فارسی به شمار می‌روند.

خواندن آثار ترجمه‌شده نجف دریابندری را از کجا شروع کنیم؟

اگر می‌خواهید با ترجمه‌های او آشنا شوید، این ترتیب مطالعه پیشنهاد می‌شود:

• پیرمرد و دریا؛ برای آشنایی با نثر روان و خوش‌آهنگ او.
• سرگذشت هاکلبری فین؛ نمونه‌ای درخشان از بازآفرینی زبان محاوره در فارسی.
• گور به گور؛ برای شناخت توانایی او در ترجمه‌ی متون پیچیده.

میراث نجف دریابندری در ترجمه‌ی ادبی

بخش مهمی از ماندگاری ترجمه‌های دریابندری به نثر فارسی او بازمی‌گردد. او تلاش می‌کرد متن ترجمه‌شده برای خواننده فارسی‌زبان روان و طبیعی باشد، بی‌آنکه فضای اثر اصلی از بین برود. به همین خاطر بسیاری از ترجمه‌های دریابندری طی چند دهه بارها تجدید چاپ شده‌اند و هنوز هم در فهرست کتاب‌های پیشنهادی بسیاری از منتقدان و کتاب‌فروشان قرار دارند.