زن، داستان و اتاقی از آن خود

مروری بر کتاب اتاقی از آنِ خود نوشته‌ی ویرجینیا وولف
ماندانا حاجی‌حسینی

چهارشنبه ۴ دی ۱۳۹۸

پس از سخنرانی‌های ویرجینیا وولف در چند کالج درباره‌ی موضوع «زن و داستان»، نشریه‌ی ادبی فوروم در نیویورک از او خواست تا مقاله‌ای با همین عنوان تدوین کند. وولف مقاله را نوشت، امّا «زن و داستان» بعد از نوشتن آن هم ذهن او را رها نکرد؛ موضوعی پر شور و حرارت، بسیار مهم و صدالبته فمنیستی.

در زمانه‌ی مردسالاریِ علنی، درحالی‌که برادرانش برای درس‌خواندن به مدارس خصوصی و دانشگاه‌ها فرستاده می‌شدند، او و هم‌جنسانش حق حضور در مکان‌های آموزشی را نداشتند. ویرجینیا البته خوش‌شانس بود؛ او می‌توانست از کتابخانه‌ی شخصی پدرش استفاده کند و به قول خودش تمام آن کتاب‌ها را «ببلعد». جایگزینی برای تحصیلاتی که او از آن محروم بود، و فرصتی که خیلی از زنان هم‌دوره‌ی او، از آن بی‌بهره بودند.

بخت از جهتی دیگر هم با او یار بود؛ درحالی‌که زنان زمانه‌اش برای رسیدن به استقلال مالی تقریباً هیچ راهی نداشتند و بهترین راهشان برای ادامه‌ی زندگی، ازدواج با مردی متموّل و اشراف‌زاده بود، عمّه‌ی ویرجینیا فوت کرد و ارثیه‌ای معادل سالی پانصد پوند برای او بر جای گذاشت.

تمام این مسائل، و فکر این که اگر این شرایط خاص را نداشت هیچ‌وقت می‌توانست بنویسد یا نه، ذهن او را درگیر کرد؛ بنابراین تصمیم گرفت اتاقی از آن خود را به رشته‌ی تحریر درآورَد و سِیر نوشتن مقاله‌ی «زن و داستان» را با زبانی عامیانه و به شیوه‌ی «گفت‌وگوی درونی» در کتابی بنویسد.

اتاقی از آن خود از دو جهت از متون مهم فمنیستی و ادبی به شمار می‌رود؛ یکی موضوع بکر و حساسی مثل توجّه به زنان روشنفکر و نویسنده، و دیگری استفاده از نثری مدرن و انقلابی. روایتی بازیگوشانه و خلّاق، که آن را از سایر مقاله‌های آکادمیک متمایز می‌کند. اتاقی از آن خود، یک مقاله و روایت معمولی نیست؛ راویْ روایت را از تقلّای خود برای نوشتن مقاله‌ی «زن و داستان»آغاز می‌کند، خواننده با راوی در افکار او شناور می‌شود، در کتابخانه‌ها و لابه‌لای کتاب‌ها و نوشته‌های مردان و زنان ادیب چرخ می‌زند و درگیری‌های دردناکِ زنِ زمانه‌ی وولف را لمس می‌کند.

وولف باور خود را همچون درددلی صادقانه و با زبانی سیّال به خواننده می‌رساند؛ این‌که شرایط زنان نویسنده با مردان هم‌عصرشان خیلی متفاوت است. یک زن برای نوشتن تنها به خلاقیت و استعداد و علاقه محتاج نیست و تفاوت زن و مرد در جامعه‌ی زن‌ستیزْ با نقش اجتماعیِ آن دو مشخص می‌شود. یک زن هرگز نمی‌تواند به راحتیِ مردان اقدام به نوشتن کند، مگر با وجود «مقدار قابل‌توجّهی پول» و «اتاقی از آن خود».

در نهایت، روایتْ به برابری می‌رسد و وولف عنوان می‌دارد که ذهن هر انسان را فارغ از جنسیت او، دوجنسیتی می‌داند. او ذهن را دارای دو وجه متفاوت می‌بیند و معتقد است مردانِ ادیب تنها با وجه مردانه‌ی خود‌آگاهشان می‌نویسند و ارزش‌های مردانه را برتر می‌شمارند و دنیای مردان را توصیف می‌کنند. ضمن اعلام این مسئله، او از ادیبان درخشانی نام می‌برد که به بخش زنانه‌ی ذهن خود بها دادند و آثار بی‌نظیری خلق کردند و برای مثالی بر این موضوع، شکسپیر را مثال می‌زند.

وولف از طرفی تنها مقصرانِ مردسالاری را مردان نمی‌بیند، بلکه زنان را به عنوان مقصر بزرگی بر این مشکل نام می‌برد؛ تمامی آن زنانِ تاریخ که با پُررنگ نمایاندن ضعف‌های منتسب به جنسیتشان، سعی در اغوای مردان داشته‌اند و تمام آن‌هایی که برای مصالحه با مردان، جنسیت خود را حقیر برشمرده‌اند. اتاقی از آن خود، اگرچه در این زمانه منسوخ به‌نظر می‌رسد، به خوبی نشان‌گرِ مسیر دشوار و پُر‌پیچ‌و‌‌خمی‌ست‌ که پویش زنان و جنبش فمنیسم، از زمانه‌ی وولف تا به امروز طی کرده است.

اتاقی از آن خود

اتاقی از آن خود

نویسنده: ویرجینیا وولف ناشر: نیلوفر قطع: شمیز،رقعی نوع جلد: شمیز قیمت: 24,000 تومان

میم

لام

زن در ریگ روان

کوبو آبه ,
18,500 تومان

24 ساعت از زندگی یک زن

اشتفن تسوایك ,
10,000 تومان

خانم دلوی

ویرجینیا وولف ,
58,000 تومان

به سوی فانوس دریایی

ویرجینیا وولف ,
27,000 تومان

اتاق جیکب

ویرجینیا وولف ,
19,500 تومان