مهاجرت، کنده‌شدن از جا، جا کَن شدگی

یکشنبه ۱۳ آبان ۱۳۹۷

بر این پهنۀ خاک چیزی هست که به رغم ما ادامه می‌دهد، نفس بودن به راستی موکول به بودن ما نیست، و این خوب است، خوب است که جلوه‌های بودن را به غم و شادی ما نبسته‌اند، خوب است که غم ما، با استناد به قول شاعر «اگر غم را چو آتش دود بودی» دودی ندارد، تا جهان جاودانه تاریک بماند.
آینه‌های دردار- هوشنگ گلشیری

«جاکن‌شدگی»، همانطور که گلشیری از آن یاد می‌کند، برای نویسندگان ایرانی مهاجر، فراموش کردن زبان فارسی است. او جاکن شدگی را به معنای کنده شدن از جا و کنده‌شدن از تمامی جاهایی می‌داند که با زبان گره می‌خورد و در زبان معنا یا در خاطره و ذهن با زبان هم‌نشین می‌شود. گلشیری نویسندگان جاکن شده را این چنین به تصویر می‌کشد که ریشه‌های آواره را به دنبال خود می‌کشانند و در جستجوی خاکی برای نشاندن این ریشه‌ها و انتظار برای «باختن» و ریشه‌دادن مجدد آنها هستند.

"آینه‌های دردار" نوشته گلشیری، تردیدی بر جاکن‌شدگی از زبان

گریستن بر گذرمقصود بیک اصفهان در سن‌میشل پاریس

در این کتاب راوی داستان در جست‌و‌جوی دیدار با عشق دوران کودکی‌اش، به پاریس سر می‌زند،  او به یاد نویسندگانِ"جاکن‌شده" به گورستان پرلاشز ، به مزار هدایت و ساعدی می‌رود، اشک می‌ریزد بر مزار ساعد که «نامش را بر سنگ گور به همان قلم نوشته بودند که بر پشت کتاب‌هایش می‌نوشتند» و از گربۀ سیاهی می‌گوید که عصرها در جوار قبر هدایت ناله می‌کند و بقیۀ گربه‌ها را با خود هم‌صدا می‌کند. 

در این میان ریشه‌های تردید را عشق روزهای کودکی راویِ کتاب در دلش بذر می‌دهد، "صنم‌بانو" یا همان معشوق راوی، هم‌قدم با او در میان کوچه‌پس‌کوچه‌ها و کافه‌های پاریس، نمایندۀ تفکری می‌شود که می‌خواهد مهاجرت نویسندگان را توجیه کند. 

در میان این گفت‌و‌گوهاست که گلشیری، تعهدش بر زبان و نوشتن را برمی‌گزیند، حتی اگر «متعهد به همان منظر خودش» باشد، حتی اگر مانند شاعران سبعه، تنها امکانات آفرینش شعری، سیاه‌چادری باشد و چند شتر و ماندابی یا چاه آبی شور و معشوقی که با کاروانی رفته، یا مثل منوچهری، که سوار بر شتر از بیابان گذشته و ابزارش خورشید و ماه بوده و باران. گویی زبان تنها میراث ماست، «همین را داریم، از پس آن هم تاخت‌و‌تازها فقط همین برایمان مانده است. هر بار کسی آمده است و آن خاک را به خیش کشیده است، با همین چسب و بست زبان بوده که باز جمع شده‌ایم». تعهد به زبان و نوشتن به آن، ابراهیم داستان یا حتی خود گلشیری را از هجرت منصرف می‌کند، گرچه راوی داستان تا آخر از خود و صنم‌بانو می‌پرسد که آیا باخته‌اند یا خیر، اما انگار حتی اگر راهی دیگر می‌رفتند، شاید تنها معالجه‌ای بود، نه برد و نه شاید باختی دیگر.

آینه های دردار

آینه های دردار

نویسنده: هوشنگ گلشیری ناشر: نیلوفر قطع: شمیز,رقعی نوع جلد: شمیز قیمت: 16,000 تومان

میم

لام

جبه خانه

هوشنگ گلشیری ,
12,500 تومان

باغ در باغ

هوشنگ گلشیری ,
(تمام شد)

شازده احتجاب

هوشنگ گلشیری ,
12,500 تومان

تاتار خندان

غلامحسین ساعدی ,
33,000 تومان

عزاداران بیل

غلامحسین ساعدی ,
30,000 تومان

آینه های دردار

هوشنگ گلشیری ,
16,000 تومان